АБ ЗМЕНАХ У ЗАКОНАДАЎСТВЕ ПА ПЫТАННЯХ ЗАБЯСПЕЧАННЯ ПРАЎ ДЗЕЦЕЙ

17 ліпеня 2025 года ўступіў у сілу шэраг палажэнняў Закона Рэспублікі Беларусь «Аб змяненні законаў па пытаннях забеспячэння правоў дзяцей». З гэтай мэтай законам прадугледжана карэкціроўка асобных палажэнняў Закона «Аб правах дзіцяці».

Пры гэтым значная ўвага нададзена ўдасканаленню абароны правоў дзяцей ад інфармацыі, якая прычыняе шкоду іх здароўю і развіццю.

У адпаведнасці з арт. 37-1 Закона «Аб правах дзіцяці» да інфармацыі, якая прычыняе шкоду здароўю і развіццю дзяцей, адносіцца наступная інфармацыя, здольная аказаць негатыўны ўплыў на здароўе, фізічнае, маральнае і духоўнае развіццё дзяцей пэўнай узроставай катэгорыі:

выклікаючая жаданне ўжываць алкагольныя, слабаалкагольныя напоі, піва, спажываць наркатычныя сродкі, псіхатропныя рэчывы, іх аналогі, таксічныя ці іншыя адурманьваючыя рэчывы, тытунёвыя вырабы;
схіляючая да здзяйснення злачынства ці іншага грамадска небяспечнага дзеяння, у тым ліку да занятку прастытуцыяй, жабраваннем, бадзяжніцтвам, удзелам у азартных гульнях, здзяйсненнем дзеянняў, звязаных з вырабам, распаўсюдам парнаграфічных матэрыялаў ці прадметаў парнаграфічнага характару;
станоўча ацэньваючая злачынства ці ідэалізуючая злачынцаў, заахвочваючая паводзіны, якія прыніжаюць чалавечую годнасць, у тым ліку здзяйсненне гвалтоўных дзеянняў у дачыненні да людзей ці жывёл;
адлюстроўваючая здзекі над чалавекам ці групай людзей альбо іх прыніжэнне ў сувязі з этнічным паходжаннем, нацыянальнай, расавай, рэлігійнай, моўнай, палавой прыналежнасцю, перакананнямі ці поглядамі, сацыяльным становішчам, захворваннем;
заахвочваючая або станоўча ацэньваючая жорсткасць, фізічны, псіхалагічны, сэксуальны гвалт, сэксуальную эксплуатацыю, сэксуальныя адносіны з удзелам дзяцей;
схіляючая да нанясення цялесных пашкоджанняў ці самагубства, апісваючая сродкі ці абставіны самагубства;
якія змяшчаюць методыкі альбо іншыя матэрыялы аб спосабах вырабу небяспечных для жыцця і здароўя людзей прадметаў і іх выкарыстання;

заахвочваючыя звычкі, якія супярэчаць фарміраванню здаровага ладу жыцця;

якія ўтрымліваюць нецэнзурныя словы і выразы;

дыскрэдытуючая інстытут сям'і і шлюбна-сямейныя адносіны, накіраваная на прапаганду гомасексуальных адносін, змены полу, педафіліі, бясплоддзя;

запалохвальнага характару, у тым ліку якая прадстаўляецца ў выглядзе выявы або апісання ў прыніжаючай чалавечую годнасць форме смерці, няшчаснага выпадку, аварыі, катастрофы, захворвання і (або) іх наступстваў;

якія ўтрымліваюць парнаграфічныя матэрыялы і (або) эратыку;

атрыманая без згоды аднаго з бацькоў (апекуноў, папячыцеляў) і якая змяшчае звесткі аб дзіцяці, які пацярпеў у выніку супрацьпраўных дзеянняў (бяздзейнасці), уключаючы персанальныя дадзеныя такога дзіцяці, яго бацькоў (апекуноў, папячыцеляў).

У мэтах забеспячэння абароны дзяцей ад інфармацыі, якая прычыняе шкоду іх здароўю і развіццю, забараняецца распаўсюджванне інфармацыйнай прадукцыі ў выглядзе прадукцыі сродкаў масавай інфармацыі, друкаваных выданняў, аўдыёвізуальных твораў, фанаграм, гульняў, у тым ліку гульняў з электронным дысплеем, камп'ютарных гульняў і праграм на любых відах носьбітаў, цацак, якія з'яўляюцца ўзнаўленнем герояў камп'ютарных гульняў і фільмаў, альбо ў выглядзе інфармацыі, якая распаўсюджваецца праз культурныя мерапрыемствы (далей - інфармацыйная прадукцыя), без прысваення знака ўзроставай катэгорыі, які ўяўляе сабой гукавое і (або) візуальнае папярэджанне, якое паказвае на ўзроставую катэгорыю дзяцей, сярод якіх дапускаецца распаўсюджванне інфармацыйнай прадукцыі, за выключэннем выпадкаў, калі наяўнасць такога знака з'яўляецца неабавязковай у адпаведнасці з заканадаўчымі актамі.

У залежнасці ад тэматыкі, жанру, зместу і мастацкага афармлення інфармацыйнай прадукцыі, асаблівасцей успрымання інфармацыі дзецьмі пэўнага ўзросту, а таксама ад магчымасці прычынення інфармацыяй, якая змяшчаецца ў ёй, шкоды здароўю і развіццю дзяцей інфармацыйнай прадукцыі прысвойваюцца наступныя знакі ўзроставай катэгорыі:

"0+" - без узроставых абмежаванняў (універсальная);

"6+" - прызначана для асоб, якія дасягнулі 6 гадоў;

"12+" - прызначана для асоб, якія дасягнулі 12 гадоў;

"16+" - прызначана для асоб, якія дасягнулі 16 гадоў;

"18+" - прызначана для асоб, якія дасягнулі 18 гадоў.

Крытэрыі вызначэння ўзроставай катэгорыі дзяцей, сярод якіх дапускаецца распаўсюджванне інфармацыйнай прадукцыі, устанаўліваюцца Урадам Рэспублікі Беларусь.

Знак узроставай катэгорыі ў парадку, устаноўленым Урадам Рэспублікі Беларусь, прысвойваецца інфармацыйнай прадукцыі, за выключэннем выпадкаў, прадугледжаных Кодэксам Рэспублікі Беларусь аб культуры:

вырабленай на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь, - юрыдычнымі асобамі, індывідуальнымі прадпрымальнікамі, якія ажыццяўляюць дзейнасць па вытворчасці інфармацыйнай прадукцыі;

якія распаўсюджваюцца праз культурныя мерапрыемствы, - арганізатарамі культурных мерапрыемстваў.

Для распаўсюджвання на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь інфармацыйнай прадукцыі, вырабленай за межамі Рэспублікі Беларусь, якая не мае знака ўзроставай катэгорыі, які прысвойваецца ў парадку і ў адпаведнасці з крытэрыямі, устаноўленымі Урадам Рэспублікі Беларусь, юрыдычныя асобы, індывідуальныя прадпрымальнікі, якія ажыццяўляюць дзейнасць па распаўсюджванні інфармацыйнай прадукцыі, маюць права самастойна прысвоіць ёй такі знак, за выключэннем выпадкаў, прадугледжаных Кодэксам Рэспублікі Беларусь аб культуры.

Іншыя асаблівасці прысваення знака ўзроставай катэгорыі інфармацыйнай прадукцыі і яе распаўсюджвання, накіраваныя на абарону дзяцей ад інфармацыі, якая прычыняе шкоду іх здароўю і развіццю, устанаўліваюцца заканадаўствам аб культуры, аб сродках масавай інфармацыі, аб рэкламе, аб выдавецкай справе.

У мэтах забеспячэння абароны дзяцей ад інфармацыі, якая прычыняе шкоду іх здароўю і развіццю, распаўсюджванай у глабальнай камп'ютарнай сетцы Інтэрнэт, уладальнікі камп'ютарных клубаў, інтэрнэт-кафэ, іншых месцаў, у якіх забяспечваецца калектыўны доступ карыстальнікаў да глабальнай камп'ютарнай сеткі Інтэрнэт, установы адукацыі абавязаны прымяняць адміністрацыйныя, арганізацыйныя меры, праграмна-апаратныя і праграмныя сродкі, якія дазваляюць не дапусціць распаўсюджвання сярод дзяцей інфармацыі, якая прычыняе шкоду іх здароўю і развіццю.

Бацькі (апекуны, папячыцелі) абавязаны абараняць дзяцей ад інфармацыі, якая распаўсюджваецца ў глабальнай камп'ютарнай сетцы Інтэрнэт і прычыняе шкоду іх здароўю і развіццю, у тым ліку праз тлумачэнне дзецям шкоды такой інфармацыі, кантроль за выкарыстаннем дзецьмі інфармацыйных рэсурсаў глабальнай камп'ютарнай сеткі Інтэрнэт.

Забеспячэнне абароны дзяцей ад інфармацыі, якая распаўсюджваецца ў глабальнай камп'ютарнай сетцы Інтэрнэт і прычыняе шкоду іх здароўю і развіццю, можа быць рэалізавана бацькамі (апекунамі, папячыцелямі) праз заключэнне з пастаўшчыкамі інтэрнэт-паслуг у парадку, устаноўленым заканадаўствам, дагавора на аказанне паслуг па абмежаванні доступу да інфармацыі ў глабальнай камп'ютарнай сетцы Інтэрнэт альбо шляхам прымянення арганізацыйных мер, праграмна-апаратных і праграмных сродкаў, якія дазваляюць не дапусціць распаўсюджвання сярод дзяцей інфармацыі, якая прычыняе шкоду іх здароўю і развіццю.

Дзяржаўныя органы, дзяржаўныя і іншыя арганізацыі павінны аказваць інфармацыйна-кансультатыўную дапамогу бацькам (апекунам, папячыцелям) у рэалізацыі мер па абароне дзяцей ад інфармацыі, якая распаўсюджваецца ў глабальнай камп'ютарнай сетцы Інтэрнэт і прычыняе шкоду іх здароўю і развіццю.

Пастаўшчыкі паслуг электрасувязі пры заключэнні дагавора на аказанне паслуг электрасувязі павінны інфармаваць карыстальнікаў аб паслугах, якія аказваюцца па абмежаванні доступу да інфармацыі ў глабальнай камп'ютарнай сетцы Інтэрнэт, а таксама аб праграмна-апаратных і праграмных сродках, якія дазваляюць не дапусціць распаўсюджвання сярод дзяцей інфармацыі, якая прычыняе шкоду іх здароўю і развіццю.