Змены ў законе аб барацьбе з карупцыяй

04.01.2023 апублікаваны Закон ад 30.12.2022 «Аб змяненні законаў па пытаннях барацьбы з карупцыяй». Асноўныя змяненні і дапаўненні ўнесены ў Закон ад 15.07.2015 «Аб барацьбе з карупцыяй», скарэкціраваны асобныя палажэнні Грамадзянскага кодэкса Рэспублікі Беларусь, Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь, Закона Рэспублікі Беларусь «Аб пенсійным забеспячэнні ваеннаслужачых, асоб начальніцкага і радавога складу органаў унутраных спраў, Следчага камітэта, Дзяржаўнага камітэта судовых экспертыз, органаў і падраздзяленняў па надзвычайных сітуацыях і органаў фінансавых расследаванняў».

         Палажэнні Закона «Аб змяненні законаў па пытаннях барацьбы з карупцыяй» накіраваны на павышэнне эфектыўнасці процідзеяння карупцыі, аптымізацыю ўзаемадзеяння дзяржаўных органаў і іншых арганізацый у сферы прафілактыкі карупцыі, спрашчэнне парадку дэкларавання даходаў і маёмасці дзяржаўнымі службовымі асобамі з улікам практыкі прымянення заканадаўства, прапаноў дзяржаўных органаў, грамадзян, палажэнняў міжнародных прававых актаў у гэтай сферы.

         У Закон «Аб барацьбе з карупцыяй» уводзяцца вызначэнні тэрмінаў «арганізацыйна-распарадчыя і адміністрацыйна-гаспадарчыя абавязкі, а таксама асоб, упаўнаважаных ва ўстаноўленым парадку здзяйсняць юрыдычна значныя дзеянні», якія неабходныя для характарыстыкі суб'екта карупцыйнага правапарушэння і прыцягнення асобы да адказнасці.

         Законам выключана паняцце «сувенір», пры гэтым дадзена вызначэнне паняццям «пратакольнае і іншае афіцыйнае мерапрыемства», «падарунак, атрыманы пры правядзенні пратакольнага і іншага афіцыйнага мерапрыемства», адначасова ўстаноўлена максімальна дапушчальны кошт такога падарунка ў памеры, які не перавышае 20 базавых велічынь.

         Змяненні ў закон устанаўліваюць абмежаванні для дзяржаўных службовых асоб і прыраўнаваных да іх асоб у частцы прыняцця ў сувязі з выкананнем службовых (працоўных) абавязкаў маёмасці або атрымання выгады ў выглядзе працы, паслуг для сябе або трэціх асоб, за выключэннем выпадкаў, прадугледжаных ч. 7 арт. 17 Закона «Аб барацьбе з карупцыяй» (абз. 5 п. 9 арт. 4).

         У сувязі з гэтым не з'яўляюцца парушэннямі прыняцце падарункаў, атрыманых пры правядзенні пратакольных і іншых афіцыйных мерапрыемстваў, кошт кожнага з якіх не перавышае дваццацікратнага памеру базавай велічыні на дату атрымання такога падарунка, кветак; атрыманне маёмасці ў сувязі з выкананнем працоўных (службовых) абавязкаў, калі асоба, якая яго атрымала, паведаміла ва ўстаноўленым заканадаўствам парадку дзяржаўны орган, іншую арганізацыю, у якім (якой) яна праходзіць службу (працуе), аб атрыманні такой маёмасці і бязвыплатна здала яе.

         У сувязі з гэтым Законам вызначана, што лічыць падарункам, пратакольным і іншым афіцыйным мерапрыемствам:

         - падарунак, атрыманы пры правядзенні пратакольнага і іншага афіцыйнага мерапрыемства – гэта маёмасць, атрыманая дзяржаўнай службовай асобай або прыраўнаванай да яе асобай пры правядзенні пратакольнага і іншага афіцыйнага мерапрыемства ад фізічных або юрыдычных асоб, у тым ліку праз іншую асобу;

         - пратакольнае і іншае афіцыйнае мерапрыемства – мерапрыемства, правядзенне якога прадугледжана заканадаўствам, працэдурамі, правіламі, рэгламентамі, рашэннямі дзяржаўных органаў і іншых арганізацый, удзел у якіх звязаны з выкананнем службовых (працоўных) абавязкаў дзяржаўнай службовай або прыраўнаванай да яе асобай у межах службовай (працоўнай) дзейнасці альбо абумоўлена ў адпаведнасці з заканадаўствам выкананнем дзяржаўнай службовай або прыраўнаванай да яе асобай вусных або пісьмовых указанняў кіраўніка дзяржаўнага органа, іншай арганізацыі, у якім праходзіць службу дзяржаўная службовая або прыраўнаваная да яе асоба.

         Закон прадугледжвае, што парадак дачы, захоўвання, уліку, вызначэння кошту і рэалізацыі маёмасці, у тым ліку падарунка, прадастаўленага дзяржаўнай службовай асобе або прыраўнаванай да яе асобе, яе мужу (жонцы), блізкім сваякам або сваякам, вызначаецца Саветам Міністраў.

         Закон прадугледжвае шэраг дадатковых абавязкаў, абмежаванняў і забаронаў у сферы барацьбы з карупцыяй. У прыватнасці, устаноўлены:

-антыкарупцыйныя абмежаванні для ўсіх блізкіх сваякоў альбо свойскіх дзяржаўнай службовай асобы. Да гэтага ўстаноўленыя абмежаванні распаўсюджваліся на блізкіх сваякоў альбо свойскіх дзяржаўнай службовай асобы, якія сумесна пражываюць і вядуць агульную з ім гаспадарку;

-дадатковыя абавязкі па выкананні антыкарупцыйных абмежаванняў дапоўнены палажэннямі аб неабходнасці выканання парадку прадухілення і ўрэгулявання канфлікту інтарэсаў. Зменамі ў Закон прадугледжваецца пры прызначэнні дзяржаўных службовых асоб у абавязковым парадку не толькі атрымліваць ад іх абавязкі па выкананні антыкарупцыйных абмежаванняў, але і азнакамліваць з устаноўленым парадкам прадухілення і ўрэгулявання канфлікту інтарэсаў;

-забарона сумеснай працы мужа і жонкі, блізкіх сваякоў або свойскіх на пэўных пасадах не толькі ў дзяржаўных органах і арганізацыях, але і ў арганізацыях з пераважнай доляй уласнасці дзяржавы, а таксама на выкарыстанне дзяржаўнай службовай асобай у пазаслужбовых інтарэсах любога маёмасці дзяржаўнага органа альбо арганізацыі, а не толькі атрыманага ім пры выкананні службовых абавязкаў;

-дадатковыя забароны і адказнасць за выкарыстанне дзяржаўнай службовай асобай у асабістых мэтах прадастаўленай ёй маёмасці. Раней прадугледжвалася адказнасць за незаконнае выкарыстанне толькі маёмасці, якое знаходзіцца ў дзяржаўнай уласнасці. У цяперашні час прадугледжана, што службовая асоба не мае права выкарыстоўваць у асабістых мэтах маёмасць арганізацыі, у статутным фондзе якой 50 і больш працэнтаў доляў (акцый) знаходзіцца ва ўласнасці дзяржавы і (або) яго адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак;

-агульныя падставы адказнасці юрыдычнай асобы за парушэнне патрабаванняў заканадаўства аб барацьбе з карупцыяй;

-дадатковыя абавязкі для кіраўнікоў дзяржаўных органаў і іншых арганізацый па папярэджанні і выяўленні парушэнняў заканадаўства аб барацьбе з карупцыяй, ліквідацыі наступстваў парушэнняў, прычын і ўмоў, якія ім спрыяюць;

-змены ў частцы парадку канфіскацыі маёмасці, прынятай з парушэннем антыкарупцыйнага заканадаўства. У якасці падставы для канфіскацыі закон устанаўлівае факт прадастаўлення грашовых сродкаў або іншай маёмасці дзяржаўнай службовай або прыраўнаванай да яе асобе выключна ў выніку здзяйснення карупцыйнага правапарушэння і (або) прыняцця ім матэрыяльных выгод у выніку здзяйснення такога правапарушэння;

-новыя падставы для абмежавання прызначэння і выплаты пенсіі асобам, якія здзейснілі супрацьпраўныя дзеянні;

-удасканаленне інстытута дэкларавання даходаў і маёмасці, накіраванае на ліквідацыю залішніх патрабаванняў да гэтай працэдуры. Асобы, якія займаюць адказнае становішча або паступілі на дзяржаўную службу шляхам абрання, будуць мець магчымасць указваць у дэкларацыі звесткі аб даходах і маёмасці іх непаўналетніх дзяцей без прадастаўлення асобнай дэкларацыі. Закон дапоўнены артыкулам, які ўстанаўлівае пералік маёмасці і даходаў, што не падлягаюць абавязковаму дэклараванню. Напрыклад, лічбавыя знакі (токены), грашовыя сродкі, атрыманыя ў рамках распаўсюджвання рэкламы і правядзення рэкламных гульняў, рэкламных акцый, сума (кошт) якіх не перавышае саракакратнага памеру базавай велічыні на дату атрымання такіх грашовых сродкаў, скідкі з цаны тавараў, работ, паслуг, камерцыйныя пазыкі, даходы ў выглядзе падарункаў, кошт кожнага з якіх не перавышае двухсотпяцідзесяцікратнага памеру базавай велічыні на дату атрымання такога падарунка.