Міёрскі раённы выканаўчы камітэт

Жыццё і здароўе людзей стаяць на першым месцы ў пытаннях нацыянальнай бяспекі Беларусі. Асаблівая роля тут у фармацэўтычнай і мікрабіялагічнай прамысловасці. За гады незалежнасці Беларусь прайшла ў гэтым напрамку вялікі шлях – ад выпуску сціплай лінейкі лекаў да сучаснай шматпрофільнай вытворчасці найскладанейшых медыцынскіх прэпаратаў. У новым выпуску YouTube-праекта БЕЛТА "Па факце: рашэнні Першага" мы раскажам, чаму Аляксандр Лукашэнка запатрабаваў замясціць імпартныя лекі і ці ўдалося ўладам рэалізаваць гэту стратэгію, навошта Беларусі спатрэбіўся вакцынны цэнтр і ў якую пастку мы ўсе трапілі, калі, па словах Прэзідэнта, "абалделі і перасталі жыць у гармоніі з прыродай", пра што кіраўнік дзяржавы папярэджваў прыватныя аптэкі і якія лекі беларускі лідар лічыць самымі эфектыўнымі і пры гэтым – самымі таннымі. Невялікі спойлер: яно ў кожнага пад рукой.

Якія лекі вырабляюць у Беларусі

Біятэхналогіі і фармацэўтыка даўно ўвайшлі ў лік прыярытэтных вектараў развіцця беларускай дзяржавы. Толькі адзін факт: у грашовым выражэнні больш за палову лекаў у краіне – айчыннай вытворчасці. Пры гэтым ва ўмоўных пачках доля беларускіх прэпаратаў у аптэках складае каля 65%. І гэтая лічба расце.

Беларусь прапануе шэраг унікальных лекаў для лячэння анкалагічных, імунных і сардэчна-сасудзістых захворванняў, супрацьвірусныя і антыбактэрыяльныя прэпараты, а таксама сродкі для лячэння захворванняў апорна-рухальнага апарату, стрававальнага тракту, абмену рэчываў і іншыя. Але, вядома, так было не заўсёды.

Гісторыя фармацэўтычнай прамысловасці Беларусі пачалася 100 гадоў таму. У 20-я гады мінулага стагоддзя ў рэспубліцы запрацаваў хіміка-фармацэўтычны завод імя Першай пяцігодкі (сёння гэта прадпрыемства "Белмедпрэпараты"). Першапачаткова тут выраблялі тавары першай неабходнасці: парашкі, мазі, сумесі. З цягам часу лінейка прадукцыі пашырылася і нават стала пастаўляцца ў дружалюбныя СССР краіны Еўропы, Азіі і на Кубу.

"Сваю гісторыю мы адлічваем з 1929 года. За гэты час было зроблена нямала. Сёння мы маем 12 асноўных вытворчых цэхаў і 6 дапаможных цэхаў. Партфель кампаніі налічвае больш за 300 лекавых прэпаратаў розных фармакатэрапеўтычных груп. У першую чаргу гэта анкалогія. Наша прадпрыемства валодае досыць шырокай лінейкай такога роду прадуктаў, і з году ў год дадзеная лінейка лекавых прэпаратаў пашыраецца", - распавёў намеснік генеральнага дырэктара РУП "Белмедпрэпараты" па інавацыйным развіцці Сяргей Марчанка.

Досыць даўно прадпрыемства выпускае і інсуліны. А з мінулага года - і ў картрыджах. Яны выкарыстоўваюцца ў шпрыц-ручках.

"Акрамя гэтага, у супрацоўніцтве з расійскай кампаніяй мы вывелі аналаг інсуліну - інсулін аспарт, вядзецца праца над іншымі аналагамі інсуліну. Інсулінавыя аналагі - гэта наша будучыня, таму гэтую лінейку мы будзем пашыраць", - сказаў Сяргей Марчанка.

Як развівалася фармацэўтычная прамысловасць Беларусі

З набыццём незалежнасці маладой рэспубліцы неабходна было рэарганізаваць працу фармацэўтычнай прамысловасці. Для параўнання: сёння беларускія прадпрыемствы выпускаюць каля 1,8 тыс. найменняў лекавых прэпаратаў розных груп. А пасля распаду Савецкага Саюза ў нашай краіне выраблялася ўсяго 105 найменняў лекавых сродкаў. Гэта значыць у 17 разоў менш.

У выніку ў 1992 годзе ўрад стварае Камітэт па фармацэўтычнай і мікрабіялагічнай прамысловасці. Яго галоўнай задачай становіцца нарошчванне вытворчасці, пашырэнне наменклатуры і павышэнне якасці айчынных лекаў.

Наступны этап у развіцці галіны пачаўся ў 2000-х гадах. Тады Аляксандр Лукашэнка паставіў задачу павялічыць пастаўкі айчынных медыцынскіх прэпаратаў на ўнутраны рынак да 50% у коштным выражэнні. На тыя часы беларускіх лекаў было не больш за 25%, астатняе даводзілася закупляць за мяжой. Лічба нібыта і не маленькая. Але ў такой сітуацыі, каб заваяваць краіну, і не трэба пагражаць ёй танкамі і ракетамі - дастаткова спыніць пастаўкі лекаў. Таму беларускія ўлады і вырашылі найсур'ёзней узяцца за фармацэўтычную прамысловасць: яна стала найважнейшым складнікам суверэнітэту і нацыянальнай бяспекі.

"Мы дамаўляліся, што да канца будучага года (чытай: да канца пяцігодкі) мінімум 50% лекаў у нас будзе ўласнай вытворчасці. Лекаў, якія адпавядаюць сусветнаму ўзроўню. У адваротным выпадку нам іншыя лекі не патрэбныя. Беларуская вытворчасць лекаў павінна быць на ўзроўні сусветных стандартаў. Трэба задаволіць свой попыт, таму што паўмільярда валюты мы на лекі кожны год як мінімум трацілі, а можа, нават больш. Таму трэба імпартазамяшчэнне правесці", - падкрэсліваў Аляксандр Лукашэнка, прымаючы з дакладам міністра аховы здароўя.

З 2011 года ў Беларусі сталі зацвярджаць мэтавыя дзяржаўныя праграмы па развіцці імпартазамяшчальных вытворчасцей фармацэўтычных субстанцый, гатовых лекавых і дыягнастычных сродкаў і ў цэлым па развіцці фармацэўтычнай прамысловасці. Як вынік, за 2011-2019 гады агульная колькасць арганізацый, занятых у вытворчасці фармацэўтычных прадуктаў і прэпаратаў, павялічылася з 63 да 100, а аб'ём прамысловай вытворчасці вырас у восем разоў - з Br163 млн да больш чым Br1,3 млрд. На беларускім рынку штогод рэгіструецца ад 60 да 100 новых айчынных прэпаратаў.

"Беларусь - сацыяльная дзяржава, і ўмацаванню здароўя людзей мы надаём першачарговую важнасць. Так будзе заўсёды. З гэтай мэтай мы праводзім мадэрнізацыю медыцынскіх устаноў, абсталёўваем іх найноўшым абсталяваннем. Рыхтуюцца кваліфікаваныя спецыялісты і, самае галоўнае, нарошчваецца вытворчасць айчынных лекавых сродкаў. У Беларусі створана база для развіцця фармпрамысловасці. У 2010 годзе мною была пастаўлена задача давесці долю айчынных прэпаратаў на ўнутраным рынку да 50%. Гэта адно з пытанняў нацыянальнай бяспекі. Мы павінны забяспечыць насельніцтва даступнымі якаснымі айчыннымі лекамі", - запатрабаваў кіраўнік дзяржавы на даўнім нарадзе па развіцці фармацэўтычнай прамысловасці.

Для развіцця і ўмацавання фармацэўтычнай і мікрабіялагічнай прамысловасці ў 2017 годзе кіраўнік дзяржавы распарадзіўся стварыць холдынг "Белфармпрам". Сёння ў ім дзевяць прадпрыемстваў: шэсць вытворцаў лекавых сродкаў, адна навуковая арганізацыя і адзін вытворца вырабаў медыцынскага прызначэння. Яшчэ з двума дзясяткамі арганізацый у холдынгу заключаны пагадненні аб супрацоўніцтве.

Прадпрыемствы сістэмы "Белфармпрам" вырабляюць каля паловы лекавых сродкаў у Беларусі. На долю холдынгу прыходзіцца фактычна і палова экспартных паставак. Фармацэўтычная прадукцыя яго арганізацый прадаецца ў 25 краінах.

Чаму Лукашэнка патрабуе кантраляваць цэны на лекі

На кантролі Прэзідэнта і цэны ў аптэках. Ніхто сабе ў страту працаваць не будзе, але і нажывацца за кошт людзей, асабліва гандлюючым арганізацыям, дазволіць нельга, перакананы Аляксандр Лукашэнка.

"Урадам нядаўна было прынята рашэнне па спыненні неабгрунтаванага росту цэн. Слухайце, 10% ПДВ - што такое 10%? Гэта нішто, але пад гэта ўсе пачалі падымаць цэны", - сказаў кіраўнік дзяржавы, прымаючы з дакладам старшыню КДК у сакавіку 2021 года.

"А некаторыя і на 30% павысілі", - заўважыў Васіль Герасімаў.

"Так. Значыць, жорсткім чынам трэба спыняць людзей. Мы павінны бачыць і аптавікоў, і розніцу. Але самае галоўнае - лекі. Мы не павінны дазволіць гэтым розным ашалелым нажывацца на бядзе людзей. Ніхто не прыйшоў і не прынёс капейку з іх для таго, каб падтрымаць лячэнне ад ковіда. Ніхто, толькі дзяржава. Ужо мільярд долараў на гэта з усіх крыніц краіна затраціла. Што, хтосьці прыйшоў з уласнікаў аптэк і іншых нейкія грошы даў? Ніхто не даў. У нас 50% дзяржаўных аптэк, 50% прыкладна прыватных. Калі ў пачуцці не прывядзем прыватнікаў, ну што ж, тады будуць працаваць дзяржаўныя аптэкі. Але мы не можам дазволіць на здароўі людзей нажывацца", - падкрэсліў Аляксандр Лукашэнка.

Куды пастаўляюцца беларускія лекі

Як адзначаюць у Міністэрстве аховы здароўя, фармацэўтычная прамысловасць Беларусі працуе ўстойліва. У 2024 годзе аб'ём вытворчасці гэтай прадукцыі склаў практычна Br2,5 млрд (па сённяшнім курсе гэта больш за $800 млн). У фактычных цэнах узровень вытворчасці вырас больш чым на 20%. І практычна трэць прэпаратаў была пастаўлена за мяжу.

Экспартная стратэгія беларускіх прадпрыемстваў прадугледжвае актыўны выхад на рынкі краін Паўднёва-Усходняй Азіі, Лацінскай Амерыкі, арабскіх дзяржаў, краін Афрыкі, якія развіваюцца. У гэтых рэгіёнах найбольш хутка расце спажыванне лекаў і павялічваюцца дзяржаўныя выдаткі на ахову здароўя. Напрыклад, летась фармацэўтычныя арганізацыі ўпершыню адгрузілі прадукцыю ў Саудаўскую Аравію, Самалі, ААЭ і Катар.

Больш таго, Беларусь актыўна развівае супрацоўніцтва ў фармацэўтычнай сферы са сваімі партнёрамі, прапаноўваючы ім не толькі пастаўкі, але і арганізацыю супольных вытворчасцей. Гэта магчымасць падставіць адзін аднаму плячо і выйсці на рынкі трэціх краін.

Адна з апошніх такіх дамоўленасцей была дасягнута на нядаўніх перамовах прэзідэнтаў Беларусі і Кубы. Па словах Аляксандра Лукашэнкі, у бліжэйшы час чакаецца адкрыццё вытворчай лініі супольнага прадпрыемства па выпуску беларускіх медыкаментаў, прызначаных для кубінскага рынку і краін Карыбскага басейна.

Колькі часу патрабуецца на распрацоўку і выпуск лекаў

Сяргей Марчанка распавёў, што на выпуск новага лекавага сродку сыходзіць не менш за тры гады. Спачатку неабходна распрацаваць прэпарат. А для гэтага трэба не толькі вывучыць стабільнасць гатовай формы, але і падабраць склад, які б забяспечваў сумяшчальнасць кампанентаў. Акрамя гэтага, усе гэтыя кампаненты трэба папярэдне закупіць, праверыць фармацэўтычна-тэхналагічныя характарыстыкі кожнага інгрэдыента.

"Пасля таго як мы атрымаем гатовы прадукт, мы распрацоўваем методыкі кантролю якасці. Лекавы прэпарат закладваецца для выпрабаванняў стабільнасці, каб мы былі ўпэўнены, што ён будзе адпавядаць патрабаванням якасці на працягу ўстаноўленага тэрміну прыдатнасці. Пасля гэтага ідзе дастаткова працяглая працэдура дзяржаўнай рэгістрацыі. Пасля атрымання станоўчых заключэнняў экспертаў (гэта і фармаколагі, і фармацэўты) выносіцца рашэнне аб рэгістрацыі. І толькі пасля гэтага мы можам выпускаць прадукцыю ў абарот", - адзначыў намеснік гендырэктара РВУП "Белмедпрэпараты".

Ён дадаў, што ў старажытнасці нездарма казалі, што любы лекавы сродак ёсць атрута: усё залежыць толькі ад яго колькасці. "Таму і патрабаванні, якія прад'яўляюцца да такога роду прадуктаў, павінны быць максімальна ўсёабдымнымі, каб забяспечыць бяспеку пацыентаў і гарантаваць ім якасць прадукту", - падкрэсліў Сяргей Марчанка.

Навошта Беларусі свае вакцыны

На пачатку 2020 года беларуская фармацэўтычная прамысловасць сутыкнулася з выклікамі пандэміі. Але прадпрыемствы здолелі мабілізаваць рэсурсы і прыстасавацца да сітуацыі, якая склалася. Пандэмія выразна прадэманстравала безальтэрнатыўнасць моцнай дзяржавы ў барацьбе з крызісам і яго наступствамі.

"Неабходна больш актыўна праектаваць і будаваць новыя аб'екты аховы здароўя і далей развіваць сваю вытворчасць лекаў. Вы ўбачылі, наколькі гэта перспектыўны напрамак, і тая барацьба, якая разгарнулася ў свеце за першынство стварэння вакцыны ад COVID-19, пацвярджае мой тэзіс - на коне мільярды долараў. А ўспомніце, літаральна паўтары пяцігодкі таму мы выраблялі ўсяго 13% уласных лекаў. Тады Прэзідэнт паставіў жорсткую задачу: 50%, не менш. Сёння маем 60%, і гэта нас выратавала", - заявіў Аляксандр Лукашэнка ў Пасланні беларускаму народу і Нацыянальнаму сходу ў 2020 годзе.

Праўда, на сусветнай арэне было не ўсё так гладка. Вакцыны хутка сталі элементам вялікай палітыкі: адны лекі не прызнавалі, іншыя - навязвалі. Увогуле, разгарнуліся сапраўдныя вакцынныя войны. Беларусь, каб не стаць выпадковай ахвярай гэтых падзей, таксама пачала ствараць уласную вірусную вакцыну.

Аднак з цягам часу пандэмія адступіла, і, атрымліваецца, вакцына ад каранавіруса сёння не настолькі актуальная, як пару гадоў таму. У арганізацыю вытворчасці былі ўкладзены вялікія грошы, і Прэзідэнт запатрабаваў, каб яны прынеслі аддачу. То бок калі вакцына ад каранавіруса сёння не запатрабавана, то неабходна пераарыентаваць вытворчасць, наладзіць імпартазамяшчэнне найбольш папулярных вакцын. Напрыклад, ад грыпу.

"Звяртаюся да Міністэрства аховы здароўя, Нацыянальнай акадэміі навук: ад вас патрабуюцца актыўная стратэгія па вывадзе на рынак беларускіх лекаў, вакцын, медыцынскага абсталявання, пастаяннае садзейнічанне распрацоўшчыкам і вытворцам, у тым ліку праз дзяржзаказ. Пазіцыя не павінна зводзіцца да ролі шлагбаўма - прапушчу/забараню. Працуйце на апярэджанне. Я не дарма даручыў стварыць у нас вакцынны цэнтр. Гэта не толькі для таго, каб вырабіць вакцыну супраць каранавіруса. Такіх каранавірусаў нават на нашай памяці, вашай памяці, асабліва маладых, будзе яшчэ не аднойчы. Свет сатканы з гэтых страшных вірусаў. Мы ашалелі, перасталі жыць у гармоніі з прыродай. І за гэта будзем плаціць. Таму трэба ствараць гэты цэнтр, які будзе вырабляць не проста любыя антывірусныя прэпараты, але і лекі", - запатрабаваў Прэзідэнт праз два гады.

Якія лекі самыя лепшыя

Аб'ём сусветнага фармацэўтычнага рынку, па дадзеных Нацыянальнага агенцтва інвестыцый і прыватызацыі, ужо дасягнуў $900 млрд. Вось-вось гэтая лічба павялічыцца ў паўтара раза. То бок Беларусь рухаецца ў правільным напрамку, развіваючы фармацэўтычныя вытворчасці.

Мы заўсёды гаворым, што самае дарагое для чалавека - гэта здароўе. Але з-за таго, што яно даецца нам бясплатна, мы не заўсёды клапоцімся пра сябе як трэба. Таму вось вам лайфхак. Самыя эфектыўныя лекі ад усіх хвароб, лічыць Аляксандр Лукашэнка, - гэта здаровы лад жыцця і спорт. Прэзідэнт падкрэслівае, што асабліва важна ўсяляк стымуляваць да гэтага дзяцей і падлеткаў. Таму ў Беларусі будавалі, будуюць і працягнуць будаваць фізкультурныя аб'екты - і раённага, і міжнароднага класа. Згадзіцеся, лепш хадзіць туды, чым па бальніцах і аптэках.

belta.by