Міёрскі раённы выканаўчы камітэт
Блізкі Усход… У гэтым рэгіёне перасякаюцца інтарэсы многіх дзяржаў. І тых, хто поблізу, і тых, хто знаходзіцца далёка і нават за акіянам. А ў сучасным свеце не дай божа апынуцца ў зоне чыіхсьці інтарэсаў – пачнецца такая мяшаніна… Тыя ж Сірыя і Ліван. Гэта зусім не бедныя краіны, з багатай гісторыяй і сур'ёзнымі перспектывамі. Так, не без унутраных супярэчнасцей. Але калі хтосьці хоча выцягнуць адсюль сваю выгаду, чакай вайны. Беларусь, нягледзячы ні на што, якія б падзеі ні адбываліся на Блізкім Усходзе, ніколі не абрывала сувязей з сяброўскімі дзяржавамі. І больш за тое, заўсёды імкнулася ўнесці свой уклад у іх развіццё. Навошта? Пра гэта мы зараз і пагаворым. У новым выпуску YouTube-праекта БЕЛТА «Па факце: рашэнні Першага» мы расказам, якую выгаду Беларусь шукае ў Сірыі і Ліване, і ці сапраўды справа ў выгадзе, з якім пасланнем ад Лукашэнкі накіраваўся туды міністр замежных спраў Максім Рыжэнкаў і чаму, паводле слоў Прэзідэнта Беларусі, гэтыя дзяржавы заслугоўваюць вялікага будучыні.
Што Беларусь чакае ад Сірыі і Лівана
Беларусь сапраўды мае шмат сяброў на Блізкім Усходзе. Аб'ектыўна хтосьці з іх багацейшы, хтосьці - беднейшы. Але, як паказала практыка, беларускае кіраўніцтва не мысліць такімі катэгорыямі і не дзеліць краіны на багатых і не вельмі багатых. Так, з кімсьці мы актыўней развіваем інвестыцыйнае супрацоўніцтва, да іншых жа прыходзім са сваімі таварамі і тэхналогіямі. Але з кім бы Аляксандр Лукашэнка ні праводзіў перамовы, ён заўсёды падкрэслівае: закрытых тэм няма.
Тым жа прынцыпам Беларусь прытрымлівалася і пры выбудове адносін з Сірыяй і Ліванам. Ніводнай палітычнай кан'юнктуршчыны і ўмяшання ва ўнутраныя справы. Толькі роўнапраўны і ўзаемавыгадны дыялог.
«Патэнцыял, які мы назапасілі за ўсе гады нашай дыпламатычнай прысутнасці ў рэгіёне Блізкага Усходу і ў адносінах з Сірыяй і Ліванам, дазваляе нам на дадзеным этапе — у шматлікіх аспектах дастаткова пераломным у жыцці абедзвюх краін — захоўваць свае моцныя, устойлівыя пазіцыі як у двухбаковых адносінах, так і ў пытанні нашай пазіцыі адносна развіцця сітуацыі ў рэгіёне ў цэлым. Мы прысутнічаем тут выключна з жаданнем роўнапраўнага плённага супрацоўніцтва ва ўсіх без выключэння сферах нашага ўзаемадзеяння, і на двухбаковай аснове, і на міжнароднай арэне», — заявіў Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Беларусі ў Сірыі і адначасова ў Ліване і Іарданіі Юрый Слука.
Калі Беларусь пачала развіваць адносіны з Ліванам
Звярнемся да гісторыі. І пачнем з Лівана, які ў свой час быў фінансавай і банкаўскай сталіцай Блізкага Усходу, за што і атрымаў неафіцыйную назву «Блізкаўсходняя Швейцарыя».
Беларусь і Ліван усталявалі дыпламатычныя адносіны вясной 1996 года і, не спяшаючыся, але і не адтэрміноўваючы, сталі ствараць фундамент для будучага ўзаемадзеяння. У 1997–1998 гадах краіны абмяняліся візітамі на ўзроўні міністраў замежных спраў, а на парозе новага тысячагоддзя адбыліся перамовы кіраўнікоў урадаў. У ліпені 2004 года Беларусь наведаў Прэзідэнт Лівана. І ўжо тады праз гэты візіт чырвонай ніткай праходзілі словы Аляксандра Лукашэнкі: закрытых тэм няма.
Акрамя таго, ужо да таго часу каля паўтысячы ліванскіх спецыялістаў атрымалі адукацыю ў Беларусі. У беларускіх вышэйшых навучальных установах тады вучылася яшчэ каля 400 ліванцаў. І гэта быў, верагодна, самы высокі паказчык сярод усіх замежных дзяржаў. І сёння ў Беларусі штогод вучацца больш за 600 студэнтаў з Лівана, прычым большая іх частка вяртаецца на радзіму, каб удзельнічаць у развіцці сацыяльна-эканамічнай інфраструктуры сваёй краіны.
«Мы толькі што дамовіліся з Прэзідэнтам пра тое, што асновай нашага супрацоўніцтва будуць тавары грамадзянскага прызначэння. Мы павінны значна павялічыць гандлёвы абарот паміж дзвюма дзяржавамі. Але мы таксама канстатавалі, што ў адносінах паміж нашымі дзяржавамі няма закрытых зон, няма закрытых тэм. І калі кіраўніцтва Лівана будуць цікавіць пытанні ваенна-тэхнічнага супрацоўніцтва, супрацоўніцтва ў галіне высокіх тэхналогій, мы з вялікім задавальненнем будзем падтрымліваць і гэтыя напрамкі. Што тычыцца пытанняў Блізкага Усходу, то ў нас практычна няма рознагалоссяў па ацэнках і поглядах на праблемы блізкаўсходнага ўрэгулявання. Без удзелу Арганізацыі Аб'яднаных Нацый, прычым актыўнага ўдзелу, дасягнуць міру на Блізкім Усходзе будзе праблематычным», — падвёў вынікі першых перамоў са сваім калегам Аляксандр Лукашэнка.
Чым запамінаецца візіт Лукашэнкі ў Ліван
Менш чым праз год, у лютым 2005 года, кіраўнік дзяржавы наведаў Ліван з адказным візітам. Перамовы ў Бейрузе сталі працягам дыялогу, пачатага ў беларускай сталіцы. У аэрапорце Аляксандра Лукашэнку сустрэў асабіста Прэзідэнт Лівана. У Бейрузе бакі дамовіліся пра далейшыя крокі па развіцці супрацоўніцтва ў прыярытэтных галінах: прамысловасці, фінансавым міжбанкоўскім узаемадзеянні, інвестыцыях, навукі, адукацыі, культуры.
Ліванскі бок, як паведамляла прэс-служба беларускага лідара, праявіў зацікаўленасць у ўзаемадзеянні ў транспартнай сферы, у галіне электратэхнікі і станкабудавання, закупцы беларускіх сельскагаспадарчых машын.
"Вы заўсёды кажаце, што ў вас маленькая краіна і па колькасці нямногае насельніцтва, невялікі народ. Павінен сказаць, што вы самы вялікі народ, бо вы ў адзіночку, самастойна адстаялі свой суверэнітэт і незалежнасць, і не проста іх адстаялі, вы вызвалілі сваю зямлю, але вызвалілі сваю зямлю, каб яна засталася ў даўніх межах вашай дзяржавы. Я лічу, што ў гэтым найбольшая веліч любога народа. І гэтым самым вы заслугоўваеце не проста павагі. Вы заслугоўваеце вялікай будучыні", - заявіў Аляксандр Лукашэнка журналістам у Бейруце.
Паводле яго слоў, Беларусь і Ліван выявілі шмат агульных інтарэсаў, а ў цэлым у арабскім свеце пазіцыі нашай дзяржавы з'яўляюцца моцнымі, адчуваецца падтрымка. «Арабскі свет ніколі нас не падаводзіў. Таму мы з вялікім задавальненнем прыезджам сюды, адчуваючы гэтую падтрымку, і заўсёды робім гэта не дарма. У нас няма закрытых тэм — ад Лівана, Сірыі і г.д.», — падкрэсліў Прэзідэнт.
У той перыяд Ліван быў гатовы стаць для Беларусі варотамі на рынак Блізкага Усходу. На жаль, наступная вайна і выкліканы ёй унутрыпалітычны крызіс знізілі інтэнсіўнасць беларуска-ліванскіх кантактаў. Значная частка дамоўленасцяў апынулася замарожанай на невизначаны тэрмін. І сёння сітуацыя на Блізкім Усходзе далёкая ад ідэальнай, аднак беларускі бок працягвае і далей вядзе дыялог з Ліванам.
Што абмяркоўваў Рыжэнкаў з кіраўніцтвам Лівана
У лютым 2025 года міністр замежных спраў Беларусі наведаў з візітам Ліван. У склад беларускай дэлегацыі ўвайшлі ў тым ліку бізнесмены, якія гатовыя да супрацоўніцтва з гэтай краінай або ўжо працуюць з ёй. Праз Ліван яны таксама развіваюць супрацоўніцтва з іншымі дзяржавамі.
Максім Рыжэнкаў перадаў Прэзідэнту Лівана пасланне ад кіраўніка беларускай дзяржавы. Аляксандр Лукашэнка віншаваў свайго ліванскага калегу з прызначэннем на гэтую пасаду і прапанаваў здзейсніць візіт у Беларусь. Гэта запрашэнне было прынята. Для пацверджання сваіх намераў Беларусь перадала Лівану 100 тон сухога малака і 10 аўтамабіляў хуткай дапамогі.
"Ліван з'яўляецца для нас доўгатэрміновым, добрым партнёрам. І, вядома, у гэтых умовах мы не можам парваць адносіны і чакаць, пакуль тут усё нармалізуецца да ідэальнага стану. Мы бачым сваю місію сяброўства з Ліванам у тым, каб дапамагаць менавіта сёння, калі наша падтрымка найбольш запатрабавана", - заявіў ў інтэрв'ю журналістам Максім Рыжэнкаў.
Беларусь гатовая пастаўляць у Ліван продольства, аказваць дапамогу ў аднаўленні сельскагаспадарчай галіны і разбуранай інфраструктуры. Вядома, рэалізаваць усё гэта адначасова немагчыма. Тым больш Лівану зараз неабходна сканцэнтравацца на ўнутрыпалітычнай агендзе і захаванні міжканфесійнага балансу. Але ўжо той факт, што нашы краіны вядуць адкрыты дыялог, прычым на самым высокім узроўні, - вельмі добры сігнал і прыклад для ўсіх астатніх.
Навошта кіраўнік беларускага МЗС ляцеў у Сірыю
Нядаўна кіраўнік знешнепалітычнага ведамства Беларусі наведаў з візітам Сірыю. Максім Рыжэнкаў прыляцеў у Дамаск па запрашэнні сірыйскага боку. Усяго за тыдзень да яго візіту Аляксандр Лукашэнка на адным з нарадаў расказаў, што Сірыя прапануе супрацоўніцтва. "Прашуць, каб нашы службовыя асобы прыехалі перагаварыць, вызначыцца", - не стаў хаваць кіраўнік дзяржавы.
Максім Рыжэнкаў абмеркаваў з кіраўніцтвам Сірыі "розныя напрамкі супрацоўніцтва, прызначанага спрыяць хутчэйшаму аднаўленню Сірыі". Міністр перадаў сірыйскаму лідару сертыфікаты на 50 аўтобусаў МАЗ, перададзеныя ў дар сірыйскаму народу ад Прэзідэнта і народа Беларусі. На працягу бліжэйшых месяцаў яны будуць выраблены і адпраўлены ў Дамаск.
На той сустрэчы Максім Рыжэнкаў адзначыў, што Мінск гатовы працягваць гуманітарныя праграмы аздараўлення сірыйскіх дзяцей, якія рэалізуюцца пад апекай кіраўніка беларускай дзяржавы і асабліва зблізілі абодва народы за апошнія гады. Некалі Аляксандр Лукашэнка, прапануючы распрацаваць праграму адпачынку, аздараўлення і навучання дзяцей з Сірыі, растлумачыў, што ён кіруецца звычайнай чалавечай ісцінай: калі ты адгукаешся на чужое гора, то дапамогуць і табе. Ну, а дзеці — гэта святае.
Паводле інфармацыі сірыйскіх СМІ, кіраўнік знешнепалітычнага ведамства правёў у Дамаску яшчэ адну цікавую сустрэчу — з кіраўніцтвам Службы агульнай разведкі. Разведка, як і дыпламатыя, любіць цішыню. Таму мы можам толькі будаваць тэорыі пра тое, якія тэмы абмяркоўваліся на гэтай сустрэчы і якія пагадненні былі дасягнуты. Можем, але не будзем.
Што збліжае Беларусь і Сірыю
Беларусь аказвае гуманітарную дапамогу Сірыі з 2015 года. За мінулы час сірыйскаму боку былі перададзены чатыры партыі грузаў, уключаючы дзіцячае харчаванне, прадукты харчавання, медыкаменты, медыцынскае абсталяванне, коўдры, дзіцячую вопратку і абутак, а таксама тэхніку МАЗ. У 2017–2024 гадах лагер «Зубраня» прыняў больш за 1,3 тыс. дзяцей з Сірыі.
Кіраўніцтва краіны напэўна памятае, як два гады таму Аляксандр Лукашэнка разпарадзіўся накіраваць у пацярпелую ад землятрус Сірыю гуманітарную дапамогу і перакінуць туды ваенных урачоў для аказання дапамогі насельніцтву.
«Беларусы ніколі не стаялі ўбаку ад вайны ў Сірыі. Мы аказвалі і аказваем гуманітарную падтрымку сірыйскаму народу, асабліва дзецям, прычым распрацавана праграма аздараўлення сірыйскіх дзяцей у Беларусі. Мы ў гэтым напрамку і надалей будзем дзейнічаць менавіта так», — падкрэсліў Аляксандр Лукашэнка ў лістападзе 2017 года на сустрэчы з прэзідэнтам Міжнароднага камітэта Чырвонага Крыжа.
Ці змогуць Беларусь і Сірыя перазавантажыць свае адносіны
У апошні час гандлёва-эканамічнае супрацоўніцтва Беларусі і Сірыі развівалося на фоне складаных умоў. Знішчэнне транспартнай і сацыяльнай інфраструктуры, востры дэфіцыт фінансавых сродкаў у сірыйскага ўрада і зніжэнне пакупальнай здольнасці насельніцтва... У 2021 годзе ўзаемны тавараабарот паміж краінамі склала $8,2 млн, а ў лепшыя гады ён перавышаў $86 млн. Беларусь экспартавала ў Сірыю спецыфічныя тавары, сухое малако, малочную сыроватку, лекавыя сродкі, трактары і сядзельныя цягачы, а імпартала аліўкавую олію, фрукты і агародніну, арэхі, каву.
Але сам факт нядаўняга візіту Максіма Рыжанкова ў Сірыю сведчыць пра тое, што Дамаск гатовы развіваць адносіны з Мінскам. І зноў жа - ніякай палітычнай кан'юнктуры, толькі роўнапраўны і ўзаемавыгадны дыялог. Як было заяўлена, сірыйская старана намерыцца рэформаваць сферу транспарту, а значыць, патрэбнай можа апынуцца і беларуская тэхніка. Таму бакі абмеркавалі магчымасць арганізацыі ў Сірыі зборкі аўтобусаў, сельскагаспадарчай тэхнікі, а таксама рэалізацыю іншых праектаў.
"Усё гэта падрыхтоўвалася вельмі хутка і апэратыўна. І сам факт таго, што нас прынялі, і прынялі сапраўды вельмі добра і на самым высокім узроўні (у абодвух выпадках былі праведзены сустрэчы з кіраўнікамі дзяржаў, прычым вельмі пазітыўныя і канструктыўныя, і галоўнае - адкрытыя), гэта добры знак, - сказаў кіраўнік беларускай дыпламатычнай місіі. - Нас тут ведаюць, нас памятаюць і, атрымліваецца, нас чакаюць. Гэта яшчэ адзін добры сігнал для таго, каб працягваць работу і павялічваць тэмпы нашага прыйсця. Мы нічым неканструктыўным, адмоўным сябе тут не праявілі. Усе нашы дзеянні заўсёды былі накіраваны выключна ў пазітыўнае русла. Нагадаю, напрыклад, пра факт удзелу нашых медыкаў у місіі ААН на поўдні Лівана. Нашы ваенныя лекары былі вядомы не толькі на тэрыторыі вайсковых частак, яны ў свабодны ад работы час лячылі мясцовых жыхароў".
Дырэктар Цэнтра міжнародных даследаванняў факультэта міжнародных адносін БДУ Нікіта Беленчанка лічыць, што шмат будзе залежаць ад таго, які ўнутраны і знешнепалітычны курс абярэ цяперашні ўрад Сірыі.
"Ці здольныя яны знайсці кампраміс з іншымі краінамі і ці здольныя яны знайсці кампраміс у рэгіёне, - сказаў ён. - Мы імкнемся развіваць адносіны са ўсімі краінамі і рэгіёнамі. Мы гатовыя аказаць пасільную дапамогу ў наладжванні міру ў рэгіёне. Я не ўпэўнены, што мы павінны ўлічваць гэтыя канфлікты, якія маюць хаатычны характар, і адмаўляцца ад такога супрацоўніцтва. Наадварот, мы павінны ўсім магчымым чынам падтрымліваць палітычную сітуацыю ў гэтых краінах. Наша пазіцыя, калі мы падтрымліваем як Сірыю, так і Ліван, у далейшым знаходзіць водгук у іншых краінах Блізкага Усходу: Саудаўскай Аравіі, Аб'яднаных Арабскіх Эміратах, Амане".
На Блізкім Усходзе ўсё няпроста. Але Беларусь намерана працаваць там, нягледзячы ні на якія цяжкасці — яны ж калі-небудзь скончацца. Заяўляць пра сябе трэба ўжо зараз, асабліва калі ў тваёй падтрымцы востра патрэбныя.
Калі ж мы будзем чакаць ідэальных умоў для выхаду на гэтыя рынкі, нас там ужо ніхто чакаць не будзе. Ніхто нават не будзе ведаць пра нас. Мы проста запознімся. Таму мы ўжо там, і не павінны адтуль сыходзіць ні ў якім выпадку, нагадваючы пра сябе ўсімі даступнымі спосабамі. Для беларусаў гэта стваральная дзейнасць і выключна канструктыўнае ўзаемадзеянне.