Міёрскі раённы выканаўчы камітэт

У маі 2001 года кіраўнік дзяржавы прыняў удзел у суботніку ў вёсцы Атоліна Мінскага раёна. Разам з працаўнікамі сяла Прэзідэнт працаваў у цяплічнай гаспадарцы і садзіў бульбу. З таго часу, вядома, многае змянілася. Ад калгасаў у тым разуменні не засталося і следу. Змяніліся і тэхналогіі вырошчвання бульбы. Уручную садзяць і выкопваюць бульбу хіба што на асабістых прысядзібных участках, але па-ранейшаму не ўяўляюць без яе свой рацыён. У новым выпуску YouTube-праекта "Па факце: рашэнні Першага" мы раскажам, чаму беларусы не могуць пражыць без гэтага карняплода, якія гатункі самыя смачныя і колькі разоў на тыдзень есць бульбу Прэзідэнт.

Калі ў Беларусі з'явілася бульба

На радзіме бульбы прынята лічыць Чылі, Балівію і Перу. Беларусы ўпершыню паспрабавалі гэты карняплод у часы Рэчы Паспалітай. Тады гэта быў дэлікатэс. Масава ў палях яго пачалі вырошчваць у сярэдзіне XVIII стагоддзя. Наватарамі сталі жыхары Гродзеншчыны, і толькі праз сто гадоў бульба з'явілася на сталах усіх беларусаў. І паступова ператварылася ў галоўную нацыянальную гародніну, з-за чаго нас жартам сталі называць "бульбашамі".

"Напрыклад, нас называюць "бульбашамі", але цяпер бульбы ўжо няма той, што была раней. У бягучым годзе мы закончым прапрацоўку спецыяльнай праграмы, вызначымся, колькі бульбы нам трэба для ўнутранага рынку, колькі бульбы мы можам рэалізаваць. Але гэту культуру, найкаштоўнейшую для нас, мы вернем. Яна вельмі рэнтабельная і перспектыўная", - заявіў кіраўнік дзяржавы падчас рабочай паездкі ў Віцебскую вобласць у жніўні 2009 года.

Развіваць бульбаводства ў суверэннай Беларусі пачалі з падачы Прэзідэнта. Аляксандр Лукашэнка, яшчэ будучы кіраўніком гаспадаркі, унікаў ва ўсе нюансы вырошчвання культуры. У маштабах краіны трэба было вырашыць нямала задач. Перагледзець сістэму насенняводства, арганізаваць спецыялізаваныя гаспадаркі, пабудаваць сховішчы і лагістычныя цэнтры па рэалізацыі.

"Сёння тая ж бульба і прадукцыя сельскай гаспадаркі - золата, гэта даражэй нафты. Бульба - рэнтабельнасць 100 працэнтаў, нават больш будзе пры цяперашніх цэнах… Але куды дзець бульбу? Няма сховішчаў. У буртах захоўваць - злачынства. Ідзіце, закапайце свае сямейныя каштоўнасці ў зямлю, вось так кіньце і закапайце - не зробіце. Так сёння наша прадукцыя роўная гэтаму. І няпраўда, што захоўваць няма дзе. Вось я міністру сельскай гаспадаркі і прэм'ер-міністру даручыў на працягу трох сутак з губернатарамі знайсці месцы і ўсю бульбу, гародніну скласці там. Цяпер не трэба прадаваць, па вялікім рахунку, ці не ўсё прадаваць. Трэба прытрымаць і па цане ў тры разы даражэй прадаць", - паказаў на неабходнасць беражлівага захоўвання сельгаспрадукцыі, і ў прыватнасці бульбы, кіраўнік дзяржавы на VI з'ездзе Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі ў 2010 годзе.

Як у Беларусі развівалася бульбаводства

Каб вырошчванне бульбы было рэнтабельным, трэба захаваць яго таварны выгляд аж да новага сезона. Ад захоўвання ў буртах адмовіліся. Сучасныя склады ў гаспадарках дазваляюць зберагчы атрыманы ўраджай. Высокатэхналагічныя сховішчы пастаянна ўдасканальваюцца. Важна строга выконваць умовы (і не важна, гэта сістэма з штучным інтэлектам ці звычайны падвал).

"Бульба для захоўвання патрабуе нізкіх тэмператур ад двух да чатырох градусаў. Ён павінен захоўвацца ў цемры пры вільготнасці 70-75%. На святле бульба зелянее. Людзі выдатна захоўваюць яго ў падвалах, калі выконваць неабходныя ўмовы. Акрамя таго, усе прадпрыемствы Беларусі забяспечаны выдатнымі сховішчамі. Распрацоўваюцца новыя сістэмы пятага тэхналагічнага ўкладу. Трэба сказаць, што нашы вытворцы прапануюць такія сістэмы са штучным інтэлектам", - распавёў генеральны дырэктар РУП "Навукова-практычны цэнтр НАН Беларусі па бульбаводстве і пладаагародніне" Вадзім Маханько.

"У нас у краіне каля 700 тыс. т ёмістасцей бульбасховішчаў, якія дазваляюць захаваць бульбу і выкарыстоўваць яе ў поўным аб'ёме. Яны маюць клімат-кантроль, лініі па дапрацоўцы, сартаванні і фасоўцы. Гэта неабходна, каб рэалізаваць бульбу як канкурэнтаздольную прадукцыю. У цяперашні час тэхналогіі ўдасканальваюцца, і гэта патрабуе ўкаранення пэўных ліній і абсталявання", - адзначыла намеснік начальніка галоўнага ўпраўлення раслінаводства - начальнік упраўлення бульбаводства, пладаагародніны, аграхіміі і абароны раслін Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Беларусі Таццяна Карбановіч.

Колькі бульбы за год з'ядае адзін беларус

У мінулым годзе ў гаспадарках усіх катэгорый сабралі 3 млн 857 тыс. т бульбы. І гэта больш чым дастаткова, каб накарміць краіну. 300 тыс. т пайшло на экспарт. У сярэднім беларус з'ядае 160 кг прадукту ў год. У гэтым сезоне пасяўныя плошчы пад бульбу скарацілі на 2 тыс. га. Як адзначаюць у профільным ведамстве, гэта рашэнне апраўдана. Без бульбы не застанемся.

"Пад пасадкі бульбы традыцыйна найбольшыя плошчы выдзелены ў гаспадарках Мінскай і Брэсцкай абласцей. На іх прыпадае каля 50%. Але нельга сказаць, што гэтыя рэгіёны маюць усе рэсурсы. Буйныя арганізацыі ёсць у кожнай вобласці", - распавяла Таццяна Карбановіч.

Па яе словах, бульба, вырашчаная ў грамадскім сектары, выкарыстоўваецца для засыпкі пад ураджай наступнага года, закладваецца ў стабілізацыйныя фонды і прадаецца на рынках-кірмашах: "Аналіз апошніх пяці гадоў паказвае, што вытворчасць бульбы на душу насельніцтва павялічылася з 360 кг да 530 кг. А спажыванне засталося на ўзроўні 160-165 кг на душу насельніцтва".

Якія стравы з бульбы гатуюць беларусы

Чаму бульбу называюць другім хлебам? Усё таму, што гародніна вельмі сытная: дастаткова некалькіх клубняў, каб здаволіць голад. У нашай краіне налічваецца больш за 300 бульбяных страў: дранікі, клёцкі, калдуны, запяканкі і многае іншае. Традыцыя прыгатавання страў з таркаванай бульбы і зусім прызнана гісторыка-культурнай каштоўнасцю краіны. Папулярызаваць нацыянальную кухню Беларусі на асабістым прыкладзе некалі журналісты прапаноўвалі Прэзідэнту.

Такую прапанову агучылі на прэс-канферэнцыі Прэзідэнта Беларусі сродкам масавай інфармацыі рэгіёнаў Расіі ў жніўні 2003 года. Адзін з расійскіх журналістаў паскардзіўся, што беларускіх дранікаў у Маскве не знайсці днём з агнём, пасля чаго прапанаваў кіраўніку дзяржавы асабістым прыкладам папулярызаваць нацыянальную беларускую кухню.

"Ну дранікамі мы вас накормім, - запэўніў расійскага журналіста Аляксандр Лукашэнка. - Усё роўна тыя дранікі, якія вы палюбіце і ацэніце, у Маскве не зробяць. Таму што беларускіх кухараў туды везці нязручна, а масквічоў усё роўна не навучыш. Больш за тое, у Беларусі, з майго пункту гледжання, так, як я люблю дранікі гатаваць, не ўсе ўмеюць гэта рабіць. У маім жыцці быў выпадак. Я, калі стаў Прэзідэнтам, кухарка прыгатавала дранікі. Я люблю, калі яны падсушаныя, хрумсткія, не тлустыя. І я, ужо будучы Прэзідэнтам, гэтую кухарку вучыў, як мне прыгатаваць дранікі. Гэта асаблівае прыгатаванне цеста, ну нічога мудрагелістага няма. Прапорцыя - трошкі мукі, яйка, бульба і, галоўнае, выпечка. Таму не кожны ў Беларусі ўмее гатаваць добрыя дранікі".

Чым адрозніваюцца гатункі бульбы, якія з іх найбольш папулярныя

У дзяржаўным рэестры больш за 170 гатункаў бульбы, з іх каля 50 - беларускай селекцыі. Вылучаюць розныя групы сталасці: раннія, сярэднеранавыя, сярэднеспелыя і сярэднепознія. На слыху - "Брыз" і "Скарб". Яны ўстойлівыя да фітафтарозу, адрозніваюцца высокім утрыманнем крухмалу і прыемным густам. Набірае папулярнасць "Першацвет", "Мастак", "Юлія". Новыя гатункі ўстойлівыя і да хвароб, і да шкоднікаў.

"Першае месца па пасадках займае сорт "Брыз". Дзякуючы збалансаванасці ўсіх паказчыкаў ён заняў самыя вялікія плошчы. Не здае пазіцыі і наш беларускі сорт "Скарб". Гэта сталовы сорт, які таксама з'яўляецца неперасягненым па захоўванні. Вельмі стабільна заняў плошчы сорт "Маніфест", які многія ведаюць і любяць не толькі ў нашай краіне, але і за яе межамі", - распавёў Вадзім Маханько.

У Беларусі вырабляюцца гатункі розных напрамкаў. "Гэта і сталовыя гатункі, і гатункі для вытворчасці чыпсаў, крухмалу, бульбы фры. Самае галоўнае, над чым мы працуем, - гэта ўстойлівасць да хвароб і шкоднікаў. Але мы не забываем пра насельніцтва, калі гаворка ідзе пра здароўе і экалогію", - дадаў ён.

Пры куплі важна разумець, для якіх мэт патрэбна бульба. Айчынныя селекцыянеры прапануюць шмат разнавіднасцей - напрыклад, для пюрэ, запякання, адварвання. Ёсць гатункі для салатаў, для дадання ў замарожаныя агароднінныя сумесі, прыгатавання сухога пюрэ, захоўвання ў вакууме. Перспектыўным напрамкам лічыцца бульба фры. Адзіны цэх для яе вытворчасці працуе ў Талачыне.

"У нас у Беларусі ёсць адзін завод па яе вытворчасці, ён знаходзіцца ў Талачыне. Яго магутнасцей хапае для поўнага забеспячэння Беларусі пры ўмове працы ў адну змену. Завод можа працаваць у тры змены, каб забяспечваць і нашых суседзяў", - адзначыў Вадзім Маханько.

Ён звярнуў увагу, што стварэнне гатункаў для бульбы фры - гэта вельмі складаны сегмент. "Ва ўсім свеце ўжываецца пэўны набор гатункаў. Адрозненне ў тым, што, акрамя гатункаў іншых селекцыйных устаноў, у нас выкарыстоўваюцца айчынныя гатункі. Гэта вельмі перспектыўны напрамак, улічваючы рост колькасці ўстаноў грамадскага харчавання", - лічыць ён.

Як прэзідэнцкія ўгоддзі спрыяюць селекцыі айчынных гатункаў бульбы

Эксперыментальнай пляцоўкай для айчынных селекцыянераў традыцыйна служаць прэзідэнцкія ўгоддзі. Тут кожны год апрабуюць новыя гатункі. Як толькі дазваляюць надвор'е і графік, Прэзідэнт асабіста ў полі. Аляксандр Лукашэнка заўсёды сам капае бульбу і ацэньвае ўраджайнасць.

"Мы атрымалі сёлета пад 300 т бульбы на невялікім участку. Мы таксама аддалі. У манастыр сёння - заўтра адвязуць. Аддаём людзям. Камусьці насенне, таму што гэта новыя гатункі. Я асабіста нават займаюся гэтым для душы, шукаю новыя гатункі", - распавёў пра адно са сваіх захапленняў кіраўнік дзяржавы падчас рабочай паездкі ў Гомельскую вобласць у лютым 2020 года.

"У нашага Прэзідэнта ёсць угоддзі, дзе апрабуюцца распрацоўкі вучоных. У свой час кіраўнік дзяржавы прыняў рашэнне падтрымаць аграрную навуку і зрабіў стаўку на айчынныя распрацоўкі. Цяпер, калі ў свеце нестабільная абстаноўка, уводзяцца санкцыі, мы з упэўненасцю можам сказаць, што сельская гаспадарка забяспечана і насеннем, і саджанцамі, і насеннем агароднінных культур. І ўсё гэта ў рамках Акадэміі навук, якую актыўна падтрымлівае Прэзідэнт", - падкрэсліў Вадзім Маханько.

У якія краіны Беларусь пастаўляе бульбу

Сабраную на прэзідэнцкіх палях бульбу потым перадаюць у інтэрнаты для састарэлых і дзіцячыя дамы. Бульбу кіраўніка дзяржавы даўно раскусілі журналісты прэзідэнцкага пула. Падчас аднаго з візітаў у Расію Аляксандр Лукашэнка падарыў чатыры мяшкі карняплода і свайму калегу Уладзіміру Пуціну. Чым не прэзент на навагоднія святы? Беларуская бульба - гэта брэнд якасці і смаку. Дарэчы, нядаўна губернатар Стаўрапольскага краю заявіў Прэзідэнту Расіі, што ў яго бульба лепшая за беларускую. У Пуціна гэта, вядома, выклікала ўсмешку, урэшце, як і ў нашых вучоных.

"Беларуская бульба яшчэ з часоў Савецкага Саюза адрознівалася асаблівымі кулінарнымі якасцямі. Беларускія гатункі былі эталонамі смакавога якасці. У Савецкім Саюзе быў гатунак "Тэмп", потым "Ласунак", сёння "Нара". Можна сказаць, што да смакавых якасцей беларускай бульбы імкнуцца многія. Гэта адметная асаблівасць", - упэўнены Вадзім Маханько.

"Брэнд беларускай бульбы пазнавальны, любімы і запатрабаваны. Геаграфія паставак даволі шырокая і ўключае Расію, Узбекістан, Азербайджан, Казахстан, Сербію, Малдову, Чарнагорыю і іншыя краіны", - адзначыла Таццяна Карбановіч.

Улічваючы традыцыі, поспехі нашых вучоных, ды і асабісты кантроль Прэзідэнта, часам дзіўна бачыць на прылаўках бульбу з іншых краін, ды яшчэ ніжэй па цане і прывабней па выглядзе. Адсюль жорсткае патрабаванне Прэзідэнта - спачатку забяспечыць унутраны рынак, а толькі потым адпраўляць тавар на экспарт. Каб не атрымлівалася, што бульбашы ядуць егіпецкую бульбу. Бульба яна і ў Афрыцы бульба. Але свая ж смачнейшая і ўжо дакладна не павінна быць даражэй.

"Прадавайце. Але калі праваліцеся да ліпеня - жніўня, пакуль ранні бульба і капуста не з'явяцца, пеняйце самі на сябе, - папярэдзіў чыноўнікаў кіраўнік дзяржавы на нарадзе па пытаннях цэнаўтварэння ў лютым гэтага года. - Вырашайце самі там. Разам з урадам, калі гэта трэба. Але я яшчэ раз паўтараю: вы паставілі гэтае пытанне - мною было прынята рашэнне. Яно няўхільна павінна быць выканана. Бульба, капуста, морква і іншае да новага ўраджаю - чысценькая, акуратненькая, як імпартная, выкладзена ў крамах. З задавальненнем купяць беларускае, але так, каб яно мела таварны выгляд. Яно нядрэннае па якасці, прадавайце. Але калі, як сказаў прэм'ер, па шалёных цэнах у чэрвені, ліпені, жніўні будуць афрыканская і яшчэ там нейкая бульба - пеняйце самі на сябе. Нізкія цэны, сваё - рабіце. Астатняе вязіце хоць на месяц. Калі ласка - вывозьце, толькі свой народ накарміце".

Чым бульба карысная для здароўя

Бульба змяшчае добры набор карысных рэчываў. У ёй ёсць кальцый, жалеза, фосфар, вітаміны B, C, K і P. Таксама яна змяшчае шмат клятчаткі і бялку, якія знаходзяцца пераважна ў лупіне. Вось чаму адварная бульба ў мундзіры карыснейшая, чым ачышчаная. Карняплод карысна есці тым, у каго ёсць праблемы з павышаным ціскам, сардэчна-сасудзістай сістэмай, ныркамі. Не нашкодзіць і тым, хто часта прастуджваецца, паколькі бульба валодае антыбактэрыяльным уздзеяннем на арганізм. А вось як часта гатаваць стравы з бульбы - гэта ўжо справа кожнага.

"Бульбу я ўжываю адзін раз на тыдзень, каб у хакей можна было бегаць і не патаўсцець. Адзін раз на тыдзень у сярэднім, рэдка - два. Стрымліваю сябе штучна", - распавёў Прэзідэнт Беларусі ў інтэрв'ю казахстанскаму тэлеканалу "Хабар" у кастрычніку 2019 года.

Паводле даных Белгідрамета, умовы для ўраджаю бульбы сёлета складаюцца цалкам спрыяльныя. А значыць, ёсць рэальны шанец выгадаваць добры ўраджай. Мы не багорым каранёплод, як гэта рабілі перуанцы, - жыхары радзімы бульбы. Але вельмі любім гэты агародніну і, мабыць, не ўяўляем сваё жыццё без яго. А яшчэ гатовыя падзяліцца ўраджаем з суседзямі.

"Бульба - гэта ж наш ратавальнік. Бульба ў вайну і іншае дзесьці выгадаваў - і ты замест хлеба, замест малака... Калі мне кажуць, які б помнік вы за вайну паставілі б у Беларусі... Я б мяшок бульбы на помнік узвёў і карову", - падкрэсліў каштоўнасць гэтай сельгас культуры Аляксандр Лукашэнка ў інтэрв'ю казахстанскаму тэлеканалу "Хабар".-0-

Праект створаны за кошт сродкаў мэтавага збору на вытворчасць нацыянальнага кантэнту.

Крыніца: belta.by