Міёрскі раённы выканаўчы камітэт
Чаму ў адных гаспадарках назіраюцца рэкордныя намалоты, надой і прырост, а іншыя хранічна дэманструюць нізкія вынікі? З якой прычыны да вырашэння праблемы падажу жывёлы падключаюцца сілавікі? Ці сапраўды на вёсцы выплачваюць мізэрныя грошы і ці не цікавая маладому пакаленню галіна АПК? Дзе шукаць кваліфікаваныя кадры для жывёлагадоўлі?
Пра рэарганізацыю сельскагаспадарчых прадпрыемстваў, антыкрызісную дарожную карту для аграрыяў Віцебшчыны, будаўніцтва «дварцоў» для кароў, скандальныя відэаролікі ў сацыяльных сетках і крытыку ў TikTok, а таксама пра тое, ці сапраўды пара ставіць кропку на сельскай гаспадарцы паўночнага рэгіёна, у праекце «Ад галоўнага рэдактара» разбіраемся з першым намеснікам старшыні Віцебскага аблвыканкама Сяргеем Левковічам.
У адным інфармацыйным патоку сёння спакойна спалучаюцца бітвы за ўраджай, сумленныя і працавітыя працаўнікі вёскі, самаадданыя героі, якія гадамі працуюць ад зары да цёмна, духмяныя караваі і парнае малако вышэйшага гатунку, а побач з усім гэтым – гучныя крымінальныя справы за халатнасць, безгаспадарчасць, падеж сельскагаспадарчай жывёлы, справядлівая крытыка з боку Прэзідэнта і заўвагі «экспертаў» з TikTok, якія імкнуцца пры выпадку зняць па «добрай волі» або дзеля хайпу «нешчасную кароўку ў жахлівых умовах». Як жа на самой справе склаліся справы ў сферы АПК на Віцебшчыне?
Дваццаць дзён вырашаюць усё, але не ўсё
– Гістарычна Віцебская вобласць характарызуецца найменшай шчыльнасцю насельніцтва ў краіне. Акрамя таго, у паўночным рэгіёне нашай дзяржавы знаходзяцца адны з самых нізкаплёднасных земляў. Вегетацыйны перыяд тут карацейшы на 20 дзён у параўнанні з паўднёвымі абласцямі. Менавіта гэтыя дваццаць дзён на самой справе вырашаюць лёс многіх пытанняў. І гэта не проста словы, а сярэднія паказчыкі, пацверджаныя спецыялістамі, – фармуе базу, якая вызначае ўмовы працы ўсёй галіны ў рэгіёне, Сяргей Левковіч.
Але «метязалежнасць» для аграрыяў, хоць і з'яўляецца значнай праблемай, далёка не з'яўляецца самай прyarытэтнай. Куды больш увагі і намаганняў патрабуе пытанне забеспячэння сельскагаспадарчай галіны кваліфікаванымі кадрамі.
– Не магу сказаць, што з кадрамі ўсё настолькі крытычна, ёсць шляхі вырашэння і гэтай праблемы. У вёсцы пры адпаведным падыходзе могуць працаваць і гарадское насельніцтва, і жыхары раённых цэнтраў. Людзей трэба прыцягваць у сельскую гаспадарку, але неабходна стварыць ім адпаведныя ўмовы. Сёння ўжо не той час, калі жывёлаводы даілі ў бочкі на лінейных усталёўках старых ферм, а асноўным сродкам механізацыі быў кань, – падкрэслівае Сяргей Віктаравіч. – Сучасны аграрый павінен мець выходныя, годную заработную плату. Так, ад масавых сезонных работ падчас пасеўнай або ўборачнай кампаніі нам нікуды не дзецца. У гэты перыяд патрабуецца максімальная канцэнтрацыя і самааддача ўсіх, і ў першую чаргу механізатараў. Але нават пры такіх няпростых умовах кіраўнікі сельскагаспадарчых арганізацый павінны ўлічваць пажаданні чалавека. Гэта ўжо індустрыяльны падыход да арганізацыі працы: у кожнага свой вызначаны ўчастак, аб'ём і напрамак работы, гэта тычыцца ветлечара, заатэхніка, агранома.
Страта страт?
Захаванне жывёлы – адна з самых балючых тэм для жывёлагадоўлі. І не толькі на Віцебшчыне. Паведамленні пра загібель жывёл, асабліва ў вялікіх маштабах, выклікаюць рэзананс у грамадстве, абурэнне і здзіўленне. Чаму так адбываецца і хто вінаваты? Сяргей Леўковіч упэўнены, што важна весці барацьбу за жыццё кожнага цяляці і неабходна змяніць становішча, калі нармой лічыцца хаваць страты ў стаде буйной рагатай жывёлы.
– Гэта не проста так, што кіраўнік дзяржавы трымае гэтую тэму на кантролі. Гаворка ідзе не толькі пра любоў да жывёл. Гэта наша эканоміка, наш дабрабыт. Гэтым пытаннем абабіты і ўраду. Зразумела, што асаблівай увагі патрабуе менавіта ветэрынарная служба, і не толькі ў захаванні стада, але і ў іншых якасных паказчыках жывёлагадоўлі. Будучыня сельскай гаспадаркі за буйной рагатай жывёлай. У нас у рэгіёне не так шмат вузкаспецыялізаваных сельскагаспадарчых прадпрыемстваў, якія вырошчваюць птушку, свіней. А малочным скацтвам у вобласці займаецца больш за 160 гаспадарак. І ўсе яны розныя па фінансава-эканамічных паказчыках, якія ў выніку адбіваюцца на зарплаце работнікаў. Няма захавання – няма даходу. У гэтым усё схаваана, – адзначыў першы намеснік старшыні, падкрэсліўшы, што, на жаль, у некаторых кіраўнікоў гадамі складалася практыка замалчвання гібелі жывёл, і гэта ўвайшло ў сістэму. І цяпер, у тым ліку з удзелам праваахоўных органаў, гэтая праблема выводзіцца на паверхню, хоць гэта не ўсім падабаецца.
– Ніхто не хоча зрабіць горш. Чым хутчэй мы, аграрыі, зрозумеем, што захаваннем стада трэба займацца прадметна: цяляту неабходны пэўныя ўмовы, граматны догляд, кармленне, вакцынацыя ад хвароб, калі трэба, лячэнне, тым хутчэй мы пераадолеем гэты непросты момант, – звярнуў увагу Сяргей Левковіч, дадаўшы, што аснова ў гэтым працэсе – людзі, якія глядзяць за цялятамі. Ён расказаў, што ў гэтым напрамку вядзецца сур'ёзная работа.
– Мы бачым кожнага аператара, які займаецца выхаваннем маленькіх цялят. Ведаем узровень яго заробку, патрабуем ад гэтых людзей забяспечыць годную плату. Гэта нялёгкая праца, кожная цяля патрабуе індывідуальнага падыходу. Пры гэтым фізічныя магчымасці, нават пры вялікім жаданні, адказнасці і разуменні таго, што трэба рабіць, не з'яўляюцца бясконцымі. У сувязі з гэтым мы адсочваем нагрузкі па кожным чалавеку і колькасць галоў, якую ён можа абслугоўваць, – адзначыў кіраўнік сельскагаспадарчай галіны Віцебшчыны, зрабіўшы акцэнт на тым, што ўмовы ўтрымання цялят паступова паляпшаюцца. Праводзіцца рэканструкцыя старых памяшканняў, будуюцца новыя малакатаварныя камплексы (МТК), прафілакторыі, набываюцца індывідуальныя дамікі для ўтрымання маладняку. Прынята рашэнне аблвыканкама пра закупку вакцын для буйной рагатай жывёлы за кошт сродкаў бюджэту, вядзецца работа па стварэнні груп па вакцынацыі жывёлы на базе ветэрынарных станцый і нашых малочных заводаў. Ажыццяўляецца кантроль за прымяненнем вакцын і расходаваннем ветпрэпаратаў.
Рэцэпт выхаду на стабільную і безубытковую работу, упэўнены Сяргей Левковіч, не патрабуе звыштэхналогій і надта складаных рашэнняў. Каб дасягнуць станоўчых вынікаў у жывёлагадоўлі, неабходна забяспечыць прадуктыўнасць малакоўнага стада не менш за 16 кг на карову, сярэднесутачныя прыбавкі ў вазе на ўзроўні 700 г
ў кожнай гаспадарцы, павысіць дысцыпліну, сачыць за выкананнем мінімальных патрабаванняў тэхналогій утрымання і кармлення буйной рагатай жывёлы.
Аграрны экшн
Пра цяперашні сезон збору ўраджаю на Віцебшчыне цалкам можна зняць поўнамэтражны фільм. Пра сумленную і самаадданую працу, людзей, якія сапраўды любяць сваю справу і арыентаваны на вынік, пра ўзаемадапамогу і падтрымку, уменне знайсці выхад з найбольш складанай сітуацыі. Пры гэтым спэцыяльныя эфекты і асноўныя павароты сюжэту забяспечвае нябесная канцэлярыя.
– У гэтым годзе ў нас склаліся як ніколі экстрэмальныя ўмовы. Надвор'е проста не дае нам хутка і якасна збіраць ураджай. Асноўны тып глебаў на Віцебшчыне – суглінкі, яны затрымліваюць вільгаць, тэхніка літаральна вязне. Камбайны з-за пераўвільготненых глебаў могуць некалькі разоў заходзіць на адно і тое ж поле. Вярнуцца да праблемных участкаў можна толькі праз некалькі пагожых дзён. Добра сябе ў такіх умовах зарэкамендавала тэхніка на гусенічным ходзе, але і гэта не панатэя. У гэтым сезоне на жніве паўсюдна задзейнічаны энерганасычаныя трактары, каб пры неабходнасці забяспечыць буксіроўку зернаўборачных камбайнаў. Затрымлівае таксама і тое, што машыны для вывозу збожжа не могуць перамяшчацца па полі. Каб выгрузіць бункеры, да іх падганяюць трактары або камбайн выезжае да грузавіка. Усё гэта, адпаведна, патрабуе выдаткаў: часу, паліва, чалавечых рэсурсаў, – тлумачыць эксперт, дадаючы, што ў такі складаны перыяд работнікі вёскі паказваюць сябе выдатнай камандай, якая не здаецца, нягледзячы ні на што, і дасягае вынікаў, з поўнай аддачай працуюць і спецыялісты, прыцягнутыя з іншых прадпрыемстваў.
Робіцца ўсё, каб сабраць кожнае зерня, ідзе сапраўдная бітва за ўраджай. Нельга не адзначыць самаадданую працу аграрыяў, галоўныя словы падзякі і заслугоўныя ўзнагароды будуць ужо па выніках кампаніі. Зараз уборачная кампанія знаходзіцца ў завяршальнай стадыі. Убрана практычна 90 % плошчаў.
Адзінства і ўзаемадапамога на жніве на Віцебшчыне адчуваюцца як ніколі. На дапамогу нашым аграрыям прыходзяць калегі з іншых рэгіёнаў краіны. Каб паскорыць тэмпы уборкі, да амаль тысячы ўласных камбайнаў з Міншчыны, Гродзеншчыны і Магілёўшчыны перакінулі яшчэ з паловай сотні адзінак тэхнікі.
– Ураджай сфарміраваны добры. Намалот азімага рапсу склаў 92,4 тысячы тон, з улікам яровага – 104 тысячы тон складае аб'ём валовага збору гэтай культуры. Выкананне дзяржаўнага замовы знаходзіцца ў завяршальнай стадыі. Ураджайнасць збожавых – амаль 32 ц/га,
што на 9 ц вышэй за ўзровень мінулага года, – адзначыў Сяргей Левковіч.
Антыкрызісная карта
Сяргей Левковіч адзначае, што на Віцебшчыне шмат кампетэнтных кіраўнікоў, перспектыўных аграменеджараў, з якімі плануецца далейшае развіццё галіны. Яны амбіцыйныя, хочуць не проста працаваць, але і дасягаць вынікаў. Практычна са ўсімі кіраўнікамі сельгаспрадпрыемстваў вобласці ён знаёмы асабіста, мае ўяўленне аб патэнцыяле і перспектывах кіраваных імі прадпрыемстваў. У даказальніцтва сваіх слоў ён паказвае тоўстую тэчку – свайго роду антыкрызісную карту АПК паўночнага рэгіёна. Аналітыка сабрана па кожным раёне, сельгаспрадпрыемстве, дзе лідары або кропкі росту (зараз гэта неабавязкова фінансава паспяховыя прадпрыемствы) пазначаны зялёным. У чырвонай зоне – тыя, каго чакаюць туманныя перспектывы, і іх шлях да аздараўлення – рэарганізацыя.
– Перафарматаванне і рэарганізацыя сельскагаспадарчых арганізацый непазбежныя. Магу сказаць, што змены чакаюць цэлы шэраг гаспадарак. Для кожнага такога сельгаспрадпрыемства ўжо распрацаваны механізмы далейшага існавання. У першачарговым парадку мы разглядаем варыянты далучэння да больш моцных. Але тут вельмі тонкая мяжа, такі працэс не можа праходзіць спантанна. Дэтальна і дакладна ўсё вывучаем перад рэарганізацыяй, каб не пагоршыць становішча і не страціць магутную гаспадарку. Працуем кропкава. Гаспадаркі-інтэгратары падтрымліваем. Насамрэч закупкай новай сельскагаспадарчай тэхнікі, будаўніцтвам новых МТК, падтрымкай у арганізацыі сяўбных кампаній вясной і восенню, палівам і мінеральнымі угнаеннямі, – растлумачыў Сяргей Левковіч, дадаўшы, што разглядаюцца варыянты для ўсіх такіх інвестгаспадарак, у якія рацыянальна ўкладвацца. Па кожным збіраюць і аналізуюць інфармацыю, колькі ёсць ферм, колькі комплексаў плануюць пабудаваць, на якую прадукцыйнасць выйсці, зыходзячы з існуючых кампетэнцый. Такая антыкрызісная карта не дагма – усё можа мяняцца, і калі ў бліжэйшы час прадпрыемства выйдзе з чырвонай зоны, то для яго будуць шукаць іншыя сцэнарыі развіцця.
– Трэба разумець, што рэарганізацыя сельскагаспадарчага прадпрыемства – гэта не яго ліквідацыя. Асноўныя мэты – захаваць калектыў, пашыраць і аптымізаваць вытворчасць, паляпшаць фінансавае становішча як адстаючых, так і гаспадарак-інтэгратараў. І ў гэтай справе без падтрымкі, абнаўлення матэрыяльна-тэхнічнай базы гаварыць пра развіццё і перспектывы аграпрамысловага комплексу паўночнага рэгіёна краіны немагчыма, – падкрэсліў эксперт.
Калі АПК стане галіной для самарэалізацыі
Ключавую ролю ў аграрным сектары, упэўнены Сяргей Віктаравіч, гуляе непасрэдна кіраўнік сельскагаспадарчага прадпрыемства.
– На ім велізарная адказнасць, з яго вельмі высокія патрабаванні з усіх бакоў: ад калектыву да кіраўнікоў розных узроўняў. Асабіста для мяне гэтая катэгорыя работнікаў сельскай гаспадаркі – прыярытэт. Таму дасведчаны кіраўнік гаспадаркі ў вобласці заўсёды будзе падтрыманы ва ўсіх адносінах.
Першы намеснік старшыні аблвыканкама расказаў, што многія кіраўнікі на месцах прывыклі спадзявацца на наяўнасць кадраў. Маўляў, тэхналагічныя працэсы на фермах добра арганізаваны, гатовыя плаціць добрую заработную плату, а людзей – спецыялістаў – няма. Але чаму тады адзін кіраўнік знайшоў сабе ў каманду адразу шэсць ветэрынарных урачоў, а другі праблемы з надоямі і захаваннем жывёлы тлумачыць адсутнасцю ветурача, пры гэтым за шэсць гадоў сваёй працы не змог хаця б аднаго спецыяліста прыцягнуць і матываваць застацца на прадпрыемстве?
Сяргей Леўковіч не адмаўляе, што праблема са спецыялістамі сапраўды існуе. Заўсёды патрэбны кваліфікаваныя заатэхнікі, ветэрынары, аграномы.
– Па пытаннях кадравага забеспячэння галіны ставяцца прынцыповыя задачы. У Віцебскай вобласці, дзе адна з найлепшых у краіне вышэйшых навучальных устаноў – акадэмія ветэрынарнай медыцыны, апраўдвацца выключна недахопам кадраў проста недарэчна. У нас вялікая колькасць кваліфікаваных спецыялістаў, – лічыць першы намеснік старшыні і расказвае, што пэўныя зрухі ў гэтым напрамку ўжо ёсць.
– Трэба дакладна і сістэмна вырашаць гэтае пытанне. У кожным раёне ёсць спецыялісты з вышэйшай ветэрынарнай адукацыяй, якія, напрыклад, працуюць на будоўлі, у жыллёва-камунальнай гаспадарцы, гандлі і іншых галінах. Нават калі двое ці тры чалавекі з іх зноў вярнуцца працаваць па спецыяльнасці на сельгаспрадпрыемства, гэта ўжо добры вынік. Ёсць прыклады, калі спецыялісты аказваюць ветэрынарныя паслугі па дагаворы пірабяду. Сёння не рэдкасць, калі ў аграрную галіну прыходзяць людзі, якія папрацавалі ў гандлі, сацыяльнай сферы. Мы нікога не можам прымусова прымушаць да працы, людзям патрэбны годныя ўмовы: зразумелы рабочы графік, выходныя, заработная плата – а гэта ўжо зона адказнасці кіраўніка сельгаспрадпрыемства, якую, на жаль, не ўсе разумеюць да канца.
Перш за ўсё ад самога кіраўніка залежаць склад і якасць яго каманды, наколькі ён змог прыцягнуць у арганізацыю моладзь, стварыць матывацыю (і не толькі фінансавую), натхніць, калі гэта неабходна. Крытэры эфектыўнасці працы аграрнага менеджара прапарцыянальныя колькасці выдадзеных ад гаспадаркі накіраванняў на навучанне і замацаванню маладых спецыялістаў пасля абавязковай адпрацоўкі.
– Галоўнае, каб у пачаткоўца-аграрыя было жаданне працаваць. Не сакрэт, што ўзровень падрыхтоўкі выпускнікоў розны, шмат чаго іх трэба вучыць, правільна накіраваць, уклесціся ў развіццё маладога чалавека, яго кампетэнцый, а часам дастаткова проста па-бацькоўску аднесціся. Бо акрамя умоў працы і фінансавай складовай важная складова – паважлівае стаўленне да спецыялістаў і ўсіх супрацоўнікаў. Толькі тады сельская гаспадарка стане галіной для самарэалізацыі прафесіяналаў, – падводзіць вынік Сяргей Віктаравіч.
Будаваць палацы і забіваць кліны
Перад стоіць вялікі аб'ём працы па мадэрнізацыі памяшканняў для ўтрымання жывёлы. На дадзены момант існуе шмат ферм, якія часта размешчаны на значнай адлегласці адна ад адной. Пра застарэлыя «энкі» (будынкі кароўнікаў у выглядзе літары «н») на нарадах і практычных семінарах гаворыць і Прэзідэнт, дзякуючы якому сучасныя і тэхналагічныя камплексы ў прэсе пачалі называць палацамі. У звычайнага чалавека можа скласціся ўражанне, што для эфектыўнага жывёлагадоўлі патрабуюцца амаль царскія ўмовы.
– У нас каля 410 ферм, некаторыя з іх трэба проста знесці. Арганізаваць там работу ў адпаведнасці з сучаснымі патрабаваннямі практычна немагчыма. Таму мы рухаемся па шляху новых формаў арганізацыі ўтрымання жывёлы. Будуем сучасныя малаказбыточныя комплексы. Уводзім новыя аб'екты. Існуе канкрэтны пералік сельскагаспадарчых арганізацый, дзе гэтыя работы вядуцца або запланаваны. У гэтым годзе будуюцца каля 14 малаказбыточных комплексаў, дзе ствараюцца неабходныя ўмовы для ўтрымання жывёл, – растлумачыў эксперт.
Новыя комплексы – гэта не панацэя. Галоўнае – наколькі эфектыўна яны працуюць, якія спецыялісты там працуюць. Вынік залежыць ад канкрэтнага чалавека, яго кваліфікацыі, ведаў і жадання.
– Ужо ідзе павышэнне кампетэнцый, навучанне праводзіцца на базе перадавых сельскагаспадарчых арганізацый не толькі ў вобласці і краіне, але і за яе межамі, – адзначыў Сяргей Левковіч.
«Нерухомасць» для буйной рагатай жывёлы – толькі адзін з элементаў паспяховага і эканамічна выгаднага жывёлагадоўлі. Не варта забываць пра прафілактыку і лячэнне захворванняў. Тут, дарэчы, Віцебшчыне пашанцавала: ёсць сур'ёзная навуковая школа ў акадэміі ветэрынарнай медыцыны і наладжана вытворчасць уласных ветпрэпаратаў на БелВітуніфарме. Але, як гаворыць сялянская мудрасць, малако ў каровы на языку. Ад рацыёну кароў у значнай ступені залежыць іх прадуктыўнасць. Забяспечыць сваімі сіламі поўны і збалансаваны рацыён у умовах рызыкоўнага, а ў кантэксце паўночнага рэгіёна вельмі рызыкоўнага земляробства – задача, хоць і не са зорачкай, але якая патрабуе сур'ёзных намаганняў.
Не ўдаецца забяспечыць стабільны аб'ём вытворчасці збожжавых на ўзроўні 1,1 млн тон. Кожны год у нас адбываюцца розныя катаклізмы: то засуха, то паводкі, то марозы пашкоджваюць пасевы. А потым усё гэта яшчэ і сабраць без страт, калі тыднямі могуць ісці дажджы – гэта сапраўды складаная задача. У такіх умовах працаваць аграрыям цяжка, але і тут рацыянальны падыход і граматная аналітыка дапамагаюць арыентавацца і збалансаваць структуру пасеваў. Сяргей Левковіч адзначыў, што трэба рабіць акцэнт на азімых збожжавых (пераважна пшаніца) і кукурузе. З яравымі збожжавымі на Віцебшчыне «падружыцца» атрымліваецца не ва ўсіх, шмат што залежыць ад надвор'я, таму іх імкнуцца максімальна замяніць царыцай палёў.
– Лічу, што работа, якую мы зараз праводзім, павысіць эфектыўнасць і дасць станоўчыя вынікі ў сельскай гаспадарцы. У Віцебскай вобласці ёсць вялікія рэзервы. Задача кожнага з нас – сумленна выконваць сваю працу. Нашы людзі ведаюць, што трэба рабіць. А рэалізаваць тое, што гарантована дасць вынік, – гэта мая задача, – падводзіць вынік першы намеснік старшыні аблвыканкама.
P.S.
Мабыць, пасля такога праграмнага разбору самых балючых пунктаў аграпрамысловага комплексу на Віцебшчыне можна было б паставіць кропку. Але абавязкова знайдуюцца чытачы і падпісанты, якія на гэтую рыторыку пачнуць успамінаць рэзанансныя відэаролікі пра няшчасных каровак на забытых усімі фермах, пра цяжкае становішча работнікаў сельскагаспадарчых прадпрыемстваў, несправядлівае стаўленне і халатнасць кіраўніцтва. Аўдыторыя любіць такія відэаматэрыялы, яны набіраюць прыстойную колькасць праглядаў. Аўтары шырока вядомых сюжэтаў пераследуюць розныя мэты: камусьто патрэбны хайп і актыўнасць у каментарыях, камусьто – помста былым або цяперашнім кіраўнікам, для некаторых – крык душы.
Ці закранае такая крытыка ў сацыяльных сетках і як на яе рэагаваць, мы таксама спыталі ў Сяргея Левковіча.
– Крытыка ў інфармацыйнай прасторы была і будзе. Калі Інтэрнэт выкарыстоўваюць для маніпуляцый і вырашэння сваіх асабістых пытанняў – гэта адно. Але калі крытыка абгрунтаваная, выяўляе і паказвае праблемы, то, якая б непрыемнай яна ні была, яна ідзе на карысць. Калі яна па сутнасці, то яна вельмі сур'ёзна ўздзейнічае. Нашы людзі паказваюць, што ў нас адбываецца. Асобныя факты не могуць не абурваць. Я спрабую разабрацца ў сутнасці праблемы: што мы павінны зрабіць, каб у будучыні гэтага не дапускаць.